tr  en  fr  ru  ar

Yazarlar

.
Özgün

İbn Raşîk El-Kayravânî Ve Belâgat İlmine Etkisi

Özet:

Hicrî IV. ve V. asırlarda yaşayan İbn Raşîk el-Kayravânî, belagat ilminin sistematik bir yapıya bürünmesine katkı sağlayan bilginlerden biridir. Şair, edip ve münekkit olmasının yanı sıra, özellikle el-‘Umde fî Mehâsini’ş-Şi‘r adlı eseriyle bilinir. İbn Raşîk, başlı başına bir münekkit olarak bütün yönleriyle şiir ve şairler üzerinde durmuş, özellikle de bedî‘ ilmine olan katkılarıyla bu ilim dalının müstakil bir hüviyet kazanmasına öncülük etmiştir. Bir de şiir divanına sahip olan İbn Raşîk, kendi zamanına kadar yazılan eserlere müracaat ederek, edebî kavram ve tenkitleri kendi kuralları ışığında sistematik olarak işlemiş ve edebiyat eleştirisi alanında ayrı bir yere sahip olmuştur. Bu çalışma, onun belagat ilmine etkisini bütüncül bir bakış açısıyla ele almayı hedeflemektedir. Dolayısıyla burada her biri ayrı bir çalışma konusu olabilecek alanlardan sadece şiirin mahiyeti, konusu, amacı, unsurları, nazım türleri ve bunların özellikleri ekseninde onun şiir geleneğine katkısı incelenmiş ve belagat ilminin alt birimlerinden özel olarak bedî‘ ilmine getirdiği yenilikler üzerinde durulmuştur. Kendine mahsus tarzda incelediği veya kendince farklı isimlerle ifade ettiği bedî‘ sanatlarına işaret edilmiştir. Zira o, henüz müstakil hale gelmemiş olan meânî ve beyân ilimlerine dair yalnızca birkaç konuyla sınırlı kalmış ve bedî‘ alanında daha önce değinilmeyen bazı sanatları ele alacağını bizzat ifade etmiştir

Anahtar Kelimeler: İbn Raşîk, el-‘Umde, belâgat, edebî tenkit, bedî‘ sanatları

Harezm-Kıpçak Döneminde Arapça İle Türkçeyi Buluşturan Sözlükler: ez-Zemahşerî'nin Mukaddimetu’l-Edeb'i Örneği

Özet:

Yabancılara Türkçe öğretiminin tarihi çok eskilere dayanır. Türklerin İslam'a girmesi ile birlikte bu iki dili bir araya getiren özgün sözlükler hazırlanmıştır. Büyük ölçüde Arap sözlük hazırlama ekolleri temeline dayanan Türk sözlükçülüğünün kuruluşu asıl olarak Karahanlılar dönemine rastlamaktadır. Kaşgarlı Mahmud, Ebû İbrahim el-Fârâbî’nin Dîvânu’l-Edeb’de uyguladığı kalıp ve uyak ekolünü geliştirerek, ilk Türk sözlükçülüğü ekolünü kurmuştur. Ancak Kaşgarlı’nın başlattığı anlayışın sürdürülememesi, Türk sözlükçülük tarihi açısından büyük eksikliktir. Ondan sonra, bu alanında onun kurduğu ekolden habersiz olarak Harezm ve Kıpçak sahasında Türk ve Arap bilginlerce Türk dilini öğrenmek ve öğretmek amacıyla çeşitli tarzlarda sözlükler oluşturulmuştur. Bunlardan biri de ez-Zemahşerî'nin Mukaddimetul-Edeb’idir.

Sözlüğün müellifi Mahmud b. Ömer el-Harezmî ez-Zemahşerî, 467/1075 yılında bugün Özbekistan topraklarında bulunan Harezm’in Zemahşer kasabasında doğmuştur. Arap asıllı olmamasına rağmen, Arap Dili ve Edebiyatı, Tefsir ve Fıkıh gibi alanlarda önemli eserler veren bir dilci ve kelamcıdır. Arap ve Türk sözlükçülüğü açısından da kendisine çok şey borçlu olduğumuz bir bilgindir. Esâsu'l-Belâgaadlı Arapça lugati hazırlayan müellifArapça öğrenmek isteyen Harzemşahlar Devleti Hükümdarı Atsız b. Muhammed için de Mukaddimetu'l-Edeb’i kaleme almıştır. Bu, onun Türkçe yazılmış tek eseridir. Arapça pratik bir sözlük niteliğinde olan eserinez-Zemahşerî tarafından yazılmış nüshası şu ana kadar bulunamamıştır. Arapça-Farsça-Türkçe yazma nüshaları çoktur ve dünyanın çeşitli kütüphanelerinde bulunmaktadır. Dönemin söz varlığının tespiti açısından adeta bir hazine olan bu pratik sözlük, isimler, fiiller, harfler, isim ve fiil çekimleri olmak üzere beş bölüme ayrılır. Onda Orta Asya Türklerinin hayat teşkilatını ve genel anlamda Türklerin devlet varlığına dair işaretler bulmak mümkündür. Bu bakımdan onun Divânu Lugâti’t-Türk’e nispetle daha orijinal olduğu yorumlarına dahi rastlanmaktadır.

Anahtar Kelimeler: Arap Dili ve Belagatı, ez-Zemahşerî, Mukaddimetu'l-Edeb, Harezm Türkçesi, Sözlük bilimi

Stil

Düzen Stili

Geniş
Dar

Dar Stil Desenleri

  • pattern
  • pattern
  • pattern
  • pattern
  • pattern
  • pattern
  • pattern
  • pattern
  • pattern
  • pattern

Dar Stil Resimleri

  • images
  • images
  • images
  • images
  • images

Renk Şeması

Stili Sıfırla